Kitaplar

Pavlov'dan Günümüze Deneylerle Psikoloji Pavlov'dan Günümüze Deneylerle Psikoloji / Pavlov's Dog: And 49 Other Experiments That Revolutionised Psychology

Psikoloji alanında yapılmış 50 ünlü deneyin özeti sayılabilecek kitap, bu deneylere yabancı kimseler için oldukça ilgi çekici olabilir ama ilgili deneyleri farklı kitap ya da makalelerden öğrenmiş okuyucular için tatmin edici olmayabilir. Bununla birlikte, ünlü deneyleri bir araya getirmiş bir eser olarak da kıymetli bir kitap olduğu söylenebilir. Kitabın beğendiğim yanı her deneyin başında, o deneyin yapıldığı yıl, araştırmacılar, deneyin konusu ve kısa bir sonucun verildiği özet kutuları oldu. Elbette buradaki özet bazen yetersiz de kalıyor. Bu sebeple, deneyin ayrıntısına bakmak gerekiyor. Burada da bir sorun var. Bazı deneyler tam olarak açıklanamamış. Bu sorun orijinal metinden mi kaynaklanıyor yoksa çeviri mi buna sebeptir anlayamadım. Bol resimli ve not almak için bol alan barındıran kitap, okuyucunun ilgisini çeken bir nitelikte. Deneylerin anlatılmasında kronolojik bir yol izlenmiş. İlk deney, 1881 yılında Darwin'in solucanların zeki canlılar olup olmadığına yönelik yaptığı deney. Son deneyse 2007 yılında Lenggenhager vd.'nin yaptığı, astral seyahatlerle ilgili bir araştırmaya ait. Eser altı bölüm ve her bölüm, belirli bir tarih aralığında popüler olan konulara göre sınıflandırılmış. Kitabın sonunda küçük bir sözlüğe de yer verilmiş.

Bir alıntı: "Buna araştırma dediğiniz sürece bir akıl hastanesinde neredeyse her şeyi yapabilirsiniz." (s.90).

Hayat Problem Çözmektir-Bilgi, Tarih ve Politika Üzerine Hayat Problem Çözmektir-Bilgi, Tarih ve Politika Üzerine / Alles Leben ist Problemlösen. Über Erkenntnis, Geschicte und Politik

Önsöz'den öğrendiğimize göre, orijinal baskısı 1994 yılında yapılmış kitap, Popper'in bilgi, tarih ve politika üzerine yazdığı makaleler ve yaptığı konuşmaların metinlerinden oluşuyor. Yazarın, Daha İyi Bir Dünya Arayışı kitabının devamı niteliğindeki eserde, ilgimi daha çok, bilgi ve politikayla ilgili olan sayfalar çekti. Eserde iki temel kısım var. Bunlar: I.Doğa Hakkındaki Bilginin Sorunları ve II.Tarih ve Politika Üzerine Düşünceler. İki kısımda toplam 16 başlık var. Kitabın tamamı için ortalama altı okuyucuya hitap etmediğini söyleyebilirim. İlginç bilgiler olsa da özellikle tarih kısmında daha çok, Avrupa tarihine yönelen yazılar okuyucunun ilgisini kaybettirebilir. Bununla birlikte, Popper'in bana göre akıcı dili tüm sayfalarda kendini gösteriyor. Farklı zamanlarda yapılmış konuşmalardan bazıları tekrar bilgiler içeriyor ama bunlar da gözardı edilebilir düzeyde. Kitaba ismini veren, Hayat Problem Çözmektir başlığı ise kitabın 12. başlığı.

Bir alıntı: "Yedi Yıl Savaşları'nda II. Friedrich, halkını ölümün yüzüne bakmaya zorlamaya mecbur kalmıştı. Şu haykırışı meşhurdur: 'Hergeleler, ebediyen yaşamak mı istiyorsunuz?'" (s.217).

Bellek Yanılgısı Bellek Yanılgısı / The Memory Illusion

Bellek ya da hafıza üzerine yazılmış iyi kitaplardan biri de bu kitap. İçinde o kadar çok araştırmadan bahsediliyor ki, kitap, bir literatür taraması özelliği de taşıyor. Bu yorumum elbette bir beğeninin ifadesi. İddiaların farklı araştırmacılarca teyit edildiğini veya reddedildiğini okumak benim gibi okuyucular açısından hatta böyle bir kitaptan beklenen bir özelliktir. Yazar bu araştırmalardan bahsederken karşıt fikirleri savunan araştırmacıların çalışmalarına da yer vermiş. Bu da kitabı iyi yapan özelliklerden biri. Kitapta 10 bölüm var. Bunlardan bazıları: "Doğduğum Anı Hatırlıyorum", "Arılarla Dans", "Subliminal Anılar", "Akıl Oyunları" isimlerini taşıyor. Yazar, belleklerimizin sandığımızdan kırılgan olduğundan ve anılarımızı sürekli yeniden yazdığımızdan bahsediyor. Başından sonuna ilgimi kaybetmediğim bir kitap oldu.

Bir alıntı: "Fotoğrafik bellek diye bir şey olsaydı ki böyle bir şeyin olduğu oldukça şüphelidir, onunla birlikte bellek Photoshop'u diye bir şey de olurdu." (s.119).

Kutsal Dolar Kutsal Dolar / The Almighty Dollar

Kurgusu, içerdiği bilgileri ve değindiği konularla harika bir kitap Kutsal Dolar. Başlangıçta, kitabın doların tarihini anlatacağını düşünmüştüm ama bunun dışında bir kurguyla karşılaştım. Kurgu diyorum çünkü kitapta yazarın uydurduğu karakterler üzerinden 1 doların dünyadaki yolculuğu anlatılıyor. Elbette bu kitap bir roman değil. 1 doların dünyadaki yolculuğunun uydurulmuş karakterler üzerinden anlatılması fikri oldukça başarılı. ABD'de Lauren Miller isimli bir otel çalışanının Walmart'tan radyo almasıyla başlayan olaylar yine ABD'de son buluyor. Bu sırada o 1 dolar, önce Çin'deki radyo üreticisine sonra demir yolu yapımı için Nijerya'ya, ardından pirinç alımı için Hindistan'a, petrol tedariki için Irak'a, silah için Rusya'ya, bankaya yatırılmak için Almanya'ya, yatırım yapılması için Birleşik Krallığa ve son olarak tüketim için ABD'ye dönüyor. Bunlar olurken o 1 doların ilgili ülkeleri hem ekonomik hem kültürel hem de ilgili ülke vatandaşlarının davranışlarını nasıl etkilediğinden bahsediliyor. Elbette 1 doların tek yolculuğu buradaki hikâye değildir ama olası hikâyelerden biri bu kitapta anlatılan yolculuk olabilir. Ekonomi, özellikle dünya ekonomisini ve doların dünyayı neden ve nasıl etkilediğini merak ediyorsanız bu kitabı değerlendirebilirsiniz. ABD ile Çin arasında süren ekonomi savaşlarının sebepleri de bu kitapta ele alınan başka bir konu. Dili, anlatımı ve içerdiği bilgilerle iyi bir kitap.

Bir alıntı: "Bir Hintliye 'zengin' göründüğünü söylerseniz bundan çıkarılan anlam balıketli göründükleri olacaktır. Bu bir hakaret olarak görülmüyor. Hindu tanrıları belirgin bir biçimde tombul olma eğilimindedir; ülkede bol bol yemek yemeye bu kadar önem verilir. Ne yani, burası yiyeceğin bol bulunduğu, yalnızca kuş sütünün eksik olduğu bir yer midir? Ne yazık ki bunu düşünmemek için çok sebebimiz var." (s.103).

Bilim Ne Değildir? Bilim Ne Değildir? / Bilim Ne Değildir?

Varlığından haberdar olur olmaz edindiğim kitabı okuma hızım da oldukça yüksek oldu. Eserde, yazarın yeni-ateist olarak adlandırdığı başta Celâl Şengör olmak üzere, bir grup araştırmacının (Richard Dawkins, Daniel Dennett, Christopher Hitchens, Sam Harris vd.) yazdıkları ve söyledikleri üzerinden, kendi ideolojilerini kabul ettirmek üzere, bilimi bir ikna aracı olarak nasıl kullandıkları ve bunlara verilen cevaplar yer alıyor. Bir Celâl Şengör hayranı olarak başladığım kitaptan sonra Şengör'le ilgili düşüncelerim değişmedi. Bununla birlikte, bilim ve tarih hakkında yeni bilgiler öğrendim. Yazarın sosyoloji alanındaki çalışmaları hayranlık uyandırıcı. Kitabın bazı kısımlarındaki atıfları kendi eserlerine yapması da yazdıkları konusunda yetkin olduğunu gösteriyor. Yine de yazarın yeni-atesitlere yönelik eleştirilerinden bazılarını abartılı buldum. Yer yer şahsileşen ifadeleri de bu kanımı destekledi. Konu inanç olunca her iki tarafın da ileri süreceği delillerin (ya da delil olduğu düşünülen örneklerin) yeterli olamayacağına inanıyorum. Ek olarak, popüler bir bilim insanı olarak Şengör'ün söylediklerinin doğru ya da yanlış olsun daha çok insanı etkileyebileceğini kabul ediyorum. Kim tarafından ifade edilirse edilsin, yazılan ve söylenenlerin duyanlar tarafından da incelenmesi sorumluluğu var. Bu yüzden din konusundaki gerçek arayışı hiç bitmeyecek ve belki de gerçekliğe ulaşmamız için ölmemiz gerekecek. Bu sebeple, tanrı ve dinler hakkındaki gerçek bilgiye, "uğrunda ölünecek bilgi" diyorum ki bunu öğrenmek için de "öleceğiz". Kitabın zengin bir kaynakçası var. Yeni-ateistlere verilen cevapları merak etmeseniz bile bilim tarihi hakkında bir şeyler öğrenmek için dahi faydalı bir kitap.

Bir alıntı: "Dünya'nın bugüne kadarki ömrünün 24 saat olduğunu varsayarsak, insanlar bu 24 saatlik sürenin son 3 saniyesinde ortaya çıktılar." (142. dipnot açıklaması, s.86).