Troleybüs Problemi / The Trolley Problem

Troleybüs Problemi
Bitirme Tarihi 31.10.2021
Yazar Thomas Cathcart
Tür Felsefe Bilimi
Yayınevi Pegasus Yayınları
Sayfa Sayısı 144
Alınan Yer Konya

Kitap Hakkında

Bir troleybüs sürüyorsunuz ve frenlerinin çalışmadığını fark ediyorsunuz. Az ileride, raylar üzerinde çalışan beş kişi var. Bir makasın ayırdığı diğer rayda ise bir kişi var. Troleybüsü, bir şalteri indirmek suretiyle, bir kişinin bulunduğu raylara yöneltip, beş kişi yerine, bir kişinin öleceğini öngördüğünüz bir karar verir miydiniz? Cevabınızı hemen vermeyin ama aklınızda tutun çünkü başka bir soru geliyor. Bu kez, troleybüsün sürücüsü değil de rayların üzerindeki köprüde duran birisiniz. Aynı troleybüsün, raylar üzerinde çalışan beş kişiye doğru geldiğini görüyorsunuz. Troleybüs durmazsa beş kişi ölecek. Aklınıza bir anda, troleybüsün önüne bir şey çıkması durumunda, durabileceği fikri geliyor. Etrafınıza bakıyorsunuz ama troleybüsü durduracak büyüklükte bir şey göremiyorsunuz. O anda, yanınızda troleybüsü durdurabilecek irilikte, şişman birini görüyorsunuz. Beş kişinin ölmesi yerine, yanınızda duran bu şişman kişiyi köprüden aşağıya, troleybüsün önüne atar mıydınız? Bunlar ilginç sorular.

1967 yılında İngiliz filozof Philippa Foot tarafından ortaya atılan bu problem onlarca farklı versiyonuyla epeyce insanı meşgul etmiş. Bu problem, neyin ahlâkî olduğu ya da olmadığıyla ilgili derin bir tartışma başlatmış. Bu tartışmalara verilmiş bir isim bile var: "troleyoloji".

Problem ve versiyonları pek çok açıdan ilgi çekici. Bu konuların ele alındığı kitap da çekiciliği bir kat daha arttırıyor. Problem, çeşitli tarafların konuyu ele alışını bir gazete haberiyle başlatıp, mahkeme salonundaki jüri kararı ve tüm bu fikirlerden ne öğrendiğimizle sonuçlandırılıyor. Bu haliyle, bir "belgesel" bakış açısıyla yazıldığı söylenebilir. Kapağının tasarımından problemin ele alınış biçimine kadar harika bir kitap olmuş. Ahlâk felsefesinin bu tuhaf problemiyle ilgili olarak bir karar vermek mümkün görünmüyor. Kitap da belirtildiği gibi: "Önermelerin hepsi çok inandırıcı, ta ki bir sonrakini duyana kadar."

Bir alıntı: "'Bunu yapar mıydım' sorusu 'bunu yapmalı mıydım' sorusundan farklıdır." s.89.

Yorum Ekle